Rüzgârlar ve adalar ülkesi: Ayvalık
Ayvalık bir sahil kenti. Buradan Yumurta Ada, Tavuk Adası, Karaada,Çıplak Ada, Lale Adası, Cunda Adası, Patrice, Tımarhane Adası gibi sayıları 15'i bulan irili ufaklı adaları, hatta Midilli Adası'nı bile seyredebilirsiniz. Hem de Ege mutfağının en zengin çeşitlerini tadarak ve tatlı bir rüzgârın esintisiyle birlikte...

Adalar ve rüzgârlar ülkesi Ayvalık'a yıllardır gidiyorum. Ne var ki, her gidişimde ya yeni bir yerini keşfediyor ya da eski bildiklerimi değişmiş buluyorum. Ege mutfağının en zengin çeşitlerine sahip böyle bir cennet yörede, bu defa da öyle oldu. Ayvalık ilçesine simge olmuş Şeytan Sofrası'nın yeni rakibi olan "Cennet Tepesi" ile tanıştım. Genişleyerek devam eden günübirlik adalar turları, marinası, Sarmısaklı mevkii, Badavut, Cunda Adası gibi yerler, yeni çehreleriyle gözünüzde, gönlünüzde taht kurmaya yetiyor. Gözü anlarım da, gönülde taht kurmanın hiç de kolay olmadığı bu devirde nasıl oluyor da Ayvalık bunu başarıyor diye merak etmekten kendimi alamadım. Çıktığım Ege turunda ailece tatil yapılacak bir tatil yöresi seçmiş, Ayvalık'ta karar kılmıştım. Ayvalık, Cunda, Patrice, Tımarhane Adası, daha önce yazıp fotoğrafladığımız yerlerdi. Şimdi detaylara girmeden yeniliklerden söz edelim.Ayvalık her ne kadar rüzgârlar ve adalar ülkesi olarak tanınıyorsa da, halk arasında söylenen daha ilginç bir söz var: "Ayvalığın kedisi, delisi, ölüsü..." diyorlar. Şaşmamak elde değil. Araştırmacı gazeteciliğimtuttu, araştırdım! Önce kedisi...Ayvalık bir sahil kenti. Cunda Adası'nda balık restoranları caddesi var. Yöre balıkçıları, onlarabalık yetiştirme durumundalar. Hergün balığa çıkılıp dönüşte sahilde balık ağları temizleniyor ve kediler paylarına düşenleri sabırsızlıkla bekliyorlar. Cunda Adası'nın iç kısımlarında taş Rum evlerinin süslediği daracık sokaklar oldukça ilginç. Değişik kapı tokmaklarının sıkça görüldüğü karakteristik yapı tarzına sahip bu mimari doku içinde yaşayan kimi Giritli birçok yaşlı var. Onların yalnızlığını paylaşan, arkadaş olan yine kediler. Durum böyle olunca Ayvalık kedi nüfusu bakımından Türkiye'nin en fazla kedinin yaşadığı yöresi (1976 yılında bir İzmir dönüşü üşenmeyip saymış, beni bekleyen 17 kediyle açık havada yemek yemiştim.). Kedilere bir diyeceğim yok. Peki bu kentte hiç köpek olmaz mı diye düşünmeye başlamışken, İzmir yolu ayrımında bir çiftliğin varlığından haberdar oldum. İlk gün vay canına dediğim çiftliğe ikinci gün merakıma yenilip gittim. Ve tam 1500 tane sokak köpeği ile karşılaştım. İçlerinde cins, uzun tüylü, sarkık kulaklılarının da var olduğu tellerle çevrilmiş özel bölümlerde veterinerler eşliğinde bakılıp, besleniyorlar. Çam ormanı arasındaki tepede satın almaya gelenleri bekleyen köpekleri görünce -saklayacak değilim-, ağzım açık kaldı. Demek ki oluyormuş deyip, İstanbul için bayağı ümitlendim. "Bu birşey değil, Belediye Başkanı çok çalışkandır, et kesim yeri de tertemizdir. Önünden bilmeden geçenler otel bile zannedebilir. Ayrıca geçen yıl Cennet Tepesi açıldı. Ayvalık'ı bir de oradan seyret, doyamazsın." dediler. Öyle yaptım. Ayvalık marinanın karşısından çıkıp İzmir yolu rampasına dayandım. Tabeladan sola dönüp asfalt yoldan tepeye gelince Otomobil'i otopark bölümüne bırakıp yolun zincirleayrılan seyir kısmına geçtim. Pek bilinmiyor olsa gerek, kimseler yok. Muhteşem panorama karşısında ilk gözüme çarpan, Cunda Adası ve kara bağlantısı sağlayan köprü oldu. Bu köprü Türkiye'nin ilk boğaz köprüsü ünvanını taşıyor.
Yumurta Ada, Tavuk Adası, Karaada, Çıplak Ada, Lale Adası, Cunda Adası, Patrice, Tımarhane Adası gibi sayıları 15'i bulan irili ufaklı adalar, hatta Midilli adası bile görülebiliyor. Balıkadam Feyiz İndel adaların çevresinin sualtı fotoğrafı çekmeye elverişli olduğunu, net görüş mesafesinin 20-25 metreye ulaştığını belirtiyor.

Sıra ikincide, yani delisinde...
Rüzgârlı yerlerde ne kadar içki içilse de, sarhoş olunduğu pek anlaşılmıyor. Buna Ege sofra kültürünün çeşit zenginliği de eklenince, içildikçe içiliyor. Ayvalık'ta içkinin dozunu kaçıranların eskiden götürülüp bırakıldığı bir ada var: Tımarhane Adası. Şeytan Sofrası eteğinden Vakıf Otel'in arkasından geçen yolla ulaşılan ada, aslında bir yarımada. Ucunda bir kilise var. Arkasında bir koridor bulunuyor. Yarımadanın uç kısmı çok rüzgâr alıyor. Uyarıcı uğultu sesi sarhoş olduğu için buraya bırakılanları kendilerine getiriyor. Ayılanlar da Ayvalık'a geri dönüyorlar. İşte "Ayvalık'ın delisi" sözü buradan kalmış.

Ve üçüncüsü, ölüsü...
Ayvalık ilçesine ne zaman gittiysem, sabah ezanından sonra sela ve dualar okunduğu dikkatimi çekmiştir. Adettenmiş, eğer bir Ayvalıklı başka bir şehirde ya da ülkenin herhangi bir yerinde vefat ettiyse, Ayvalıklı tanıdıkları eş, dost, komşu bilsin, öğrensin diye hoparlörlerle duyurulur, duası da okunurmuş. Yani Ayvalık'ta hergün birisi öldüğünden değil.Ayvalık kent merkezi en hareketli yerlerin başında geliyor. Sahil boyunca çay bahçeleri, lokantalar, hediyelik eşya tezgâhları, restore edilerek üstü cafe altı market olan tarihi taş Rum evi, önündeki açık otopark, hemen karşısında ise günübirlik tekne turlarının müracaat masaları ve panoları bulunuyor. Araç'tan ayrılıp tam gün adalar turuna çıkamadım ama, ne olup bittiğini sordum, bir güzel anlattılar. Aynen naklediyorum:Cunda Adası köprüsünden geçip Patrice'deki Ayışığı Manastırı'nda yüzme molası, Maden Adası'nda teknede yemek (hamsi, papalina, sardalyadan tava yapılıp, salata, karpuz yiyebildiğin kadar), deniz molası, Karaada. Yeşil liman ve akvaryum koyunda deniz molası, ada gezisi, tepe noktaya çıkış, Ortunç koyu ve Dalyan boğazından giriş. Cunda Ada gezisi ile 11:00'de başlayan tur, 18:30'da son buluyor. Kişi başı 4 milyon. Teknenin ismi Paşa II ve 4 kişilik mürettebatı var.
Gemici Mustafa Kızan gün içinde kibrit oyunu, un üfleme, ip oyunları gibi eğlenceli animasyonlar yaptıklarını belirtiyor. Ayvalık'ta kalacaklar için bir alternatif de Çamlık Paşa Limanı. Ücretsiz piknik alanı, halk plajı ve esintili çam kokulu serin havası ile çok tutuluyor. Hafta sonu yaklaşık 5 bin kişinin piknik yaptığı alanda görevli olmamasına karşın, bilinçli piknikçiler geride tek çöp bırakmıyorlar. Araçla da girilen alanda büfe, market, piknik masaları, ocak yerleri, yabani hayvanları koruma ve üretme çiftliği ile çok miktarda baykuş bulunuyor.
Çamlık Paşa limanından sahil boyunca devam edenler, pazar yerini geçince Sarmısaklı plajına ulaşıyorlar. Yazlık evler ve otellerin önündeki kıyı bandı, deniziyle ünlü. Plajın suyu diğer tatil yörelerine göre daha soğuk. Deniz dibinden doğan ve denize karışansoğuk su kaynakları, tuz oranının da azalmasına neden oluyor. Sarmısaklıplajlarını arkanızda bırakıp "Badavut" denilen sahile gelirseniz, rüzgârın dalgalarla el ele verip şekillendirdiği ilginç bir kaya yapısı ile karşılaşacaksınız. Ancak Ayvalık'ın bir başka köşesini keşfetmenin heyecanı ve kayaların büyüsüne kapılarak fazla ilerlemeyin. Çünkü burada devletin özel ünitelerinin görev alanı bulunuyor. Günbatımı ise en güzel Şeytan Sofrası'ndan izleniyor.

NASIL GİDİLİR?
İstanbul'dan çıkanlar, 750 bin lira ücretli Trakya otoyolu ile Kınalı sapağına gelince, Tekirdağ'a ulaşacaklar. Burada üçüncü ışıklarda Sezen Market var ve tatil günleri de açık. Marketten Tekirdağ rakısı, mandıranın özel beyaz peyniri, Şarköy, Mürefte şarapları ve odun ekmeği alabilirsiniz. Gelibolu'ya gelince liman içindeki lokantalarda, ızgara sardalya yapılıyor. Alaadin'den tuzlu balık konservesi alabilirsiniz. Çanakkale'ye geçiş, Gelibolu ve Eceabat'tan kalkan feribotlarla, saat başı yapılıyor. Çanakkale'de saat kulesini görebilir, sahilde Nusret mayın gemisinin bulunduğu parkta boğazı seyredip temiz hava alabilirsiniz. Geminin içinde dolaşmak, özellikle çocuklar için çok eğlenceli olabilir. İzmir yolu üzerinde ise Truva antik kentini gezebilirsiniz. Edremit, Burhaniye sonrası, Gömeç'te bulunan Atatürk kayalıkları da görebilecekleriniz arasında. Ayvalık yaklaşımında, meskun saha geçişlerinde görevli trafik polis otoları göz açtırmıyor, hız kontrolüne dikkat. "Ne yenir?" bölümüne yaklaşırken Cunda Adası'na gidiyoruz. Cunda Taksiryadis Kilisesi, Ayışığı Manastırı, Rum evleri, Ege otlarının satıldığı pazar, Patrice bölümü, Melek Tepesi, Ortunç koyu, mendirek çevresi ve tekne yapım atölyeleri ile rengarenk bir ada. Esas hareket ise restoranların omuz omuza verdiği sahil boyunda yaşanıyor. Çevrede birçok otopark bulunuyor.
Ayvalık sahilinde yaz boyunca günübirlik tur düzenleyen gezi tekneleri sabah erken saatlerde dolmaya başlıyor, 10.00'dan itibaren yola çıkıyorlar. Yemekli, müzikli, eylenceli yolculuklarla çevre koylarda yüzme molası veren tekneler, Cunda Adası arka yüzünde bulunan Ay Işığı manastırına uğruyor, Egenin tertemiz sularında yol alıyorlar

NE YENİR?
EGE SOFRA KÜLTÜRÜ
Ege sofra kültürünün leziz çeşitlerini damak zevkinize en iyi hitap edebilen ve deniz ürünleri üzerine çalışan Ayvalığın Cunda Adası Taş Kahve yakınında bulunan Deniz Restoran'a gidiyoruz. Ayvalığın en tecrübeli işletmecilerinden olan Ayhan Alışık ve ortağı aşçı patron Süleyman Serpen'in işletmesi olan ve bölgesel ürün balık ve has zeytinyağının kattığı lezzetlerle bütünleşip çeşitlenen Deniz Restoran mönüsünü teker teker inceliyoruz.
Kalamar Dolması: Pirinç,kuş üzümü,Bergama yakınlarında bulunan Kozak Yaylasından getirilen çam fıstıkları ilaveli baharatlı iç malzeme kalamarlar içine doldurulup tencerede has zeytinyağı ile dolma gibi pişiriliyor.
Kaşarlı Kidonya: Tereyağı ilavesiyle fırında pişiyor sıcağın etkisiyle açılan kidonya kabuklarına eser miktarda lezzetlendirici baharat ilave ediliyor.
Akivadis(beyaz şarap soslu): Ayvalık boğazda yetiştirilen bir tür kabuklu deniz canlısı olan akivadis de diğerleri gibi canlı olarak tüketiliyor. Sarımsak, Beyaz şarap, has zeytinyağı, az tereyağı, maydanoz yaprakları, hep birlikte tavada kendi suyu ile pişiriliyor. Özel iştah açıcı deniz kokusu üzerinde hissedilir biçimde sofranıza geliyor. Şarap soslu ahtapot, fırında kaşarlı midye, kaşarlı kalamar ızgara gibi çeşitlerin yanı sıra mantar ilaveli Fener Balığı kavurması sipariş verilenler arasında yer alıyor.
Yeni ve yöresel sebzeler ile yapılıp beğeni toplayan bir çeşit de
Cunda Enginarlı Karides:Cunda yakınlarında bulunan Çıplak Adada yetiştirilen küçük enginarların göbeğine özel sosta hazırlanmış haşlanmış karidesler konuyor. Üzerine dökülen sosla lezzet tamamlanıyor. Eylül ayında Balık yasağının sona ermesiyle çeşitlenen ve miktarı artan deniz ürünlü mezeler arasına yerli kalamarla yapılan Sirkeli Kalamar, Deniz Kestanesi Havyarı, Karadiken gibi türler de giriyor. Ağ ve parakata ile yakalanan ve buz balığı kullanmayan Deniz restoranda, Lipsos'tan Beyaz Şarap soslu buğulama, Levrek, Sinarit, Büyük Çipuradan Tuzda Balık tavsiye ediliyor. Kuyruklarından unla yapıştırılıp 3-4 tanesi tavada bir arada kızartılıp çıtır çıtır yenen küçük Tekir balıklarının tadına doyum olmuyor. Deniz ürünlerinin dışında yöresel otlar ile yapılan salata ve mezelerle de beğeni topluyor. Deniz Börülcesi, Kabak Çiçeği Dolması, İstifno Otu, Ak Kız(Şevketi Bostan)Radika Haşlama Salata, Turp Otu, Enginar Salatası, Ekim ayı başından itibaren Isırgan Otu salatası, Bağla otu, Papules Salatası(iştah açıcı rakı mezesi ekim kasım aylarında bulunup marul salatası gibi çiğ yeniyor), İstifno Otu ( bu ot daha tatlı yumurtalı yapılıyor), Aspariça Otu, (bu da yumurtalı kızartılıyor farkı acımtırak oluşu. ( Giritlilerden kalma bu meze ve salata çeşitleri için otları Ayvalık Pazarında demetle satıyorlar.) Kış aylarında yine Ayvalık bölgesi Ayvalarından Kaymaklı Ayva Tatlısı,Fırında Tahin Helva,iri ahtapot olursa Ahtapot Tatlısı sunuluyor.(Hemen tarifini merak edenler için vereyim)Ahtapotların düğmeleri çıkarılıp sıyrılıyor,küçük parçalar halinde doğranıyor.Bir başka yerde hazırlanmış şerbete konup hafifçe kaynatılıyor,üzerine hindistan cevizi ve vanilya serpilerek servise sunuluyor. Tüm siparişlere ilave için masanızda Ayvalık ürünü has zeytinyağı devamlı bulunuyor. Has zeytinyağı bandırılmış Kızarmış Kekikli ekmek arzu edilirse sarımsaklı olarak da yapılıyor.Her masaya mutlaka yöre zeytinlerinden servis ediliyor. Yufkaya sarılarak kat kat rulo olarak hazırlandıktan sonra halkalar halinde kesilerek kızartılan Lor Böreği, lezzeti ve hafifliği ile benim de sizlere tavsiyelerim arasında yer alıyor. Yıl boyu açık olan Deniz Restoranın müdavimleri gruplar, dernekler, haftanın periyodik günlerinde devamlı gelerek zeytin odunlarının yakıldığı şömine başında is yapmayan odunlardan çıkan koku ve çıtırtı eşliğinde kış balıklarını yerken Ayvalığı da karşıdan seyretmeyi ihmal etmiyorlar.Deniz Restorandan ayrılırken Ayhan Alışığın İstanbul da bir çok sergi açmış olan ressam eşi Emine Alışık'ın yapmış olduğu yağlıboya Ayvalık görünümleri içeren tablolarından da alabilirsiniz.
Deniz Restoran:Süleyman Ustanın ve Ayhan Alışık'ın Yeri.
Tel: (0-266) 327 16 85 - 327 26 43
Sahil Boyu No:15 Alibey(Cunda) Ayvalık

Cunda Adası Artur Otel-Restoran'ın menüsüne şöyle bir göz atıyoruz. İlk dikkati çeken deniz börülcesi. Bu, haşlanarak yapılan, çok lezzetli ve ağız içini dolduran, çiğnedikçe nefaseti daha da belirginleşen bir tür rakı mezesi. Bir başka meze ise istifno otu salatası. Ayrıca Ayvalık'a has limon, zeytinyağı, sarmısak soslu radika da var. 3 tane otlu mezeden sonra, sıra geliyor deniz ürünlerine. Yöreye has, bir tür sardalya yavrusuna benzeyen ama farklı karakterdeki balık papalina, denizden tavaya çıtır çıtır yenen bir lezzet. Çok kuvvetli olan sübye yumurtası ise menünün yenilerinden ve ızgarası yapılıyor. Azı karar, çoğu zarar!Kurutulmuş ahtapot ızgara, kalamar dolması, deniz kestanesi, ançüezli sübye... Ege'nin kraliçesi çipura ve levrek'in ağır ateşte yapılan ızgarasından sonra da, meşhur Taşkahve'de içilen 5-6 bardak çay, buzlu badem, pamuk helva gibi seçenekler var. Sabah kahvaltıda gelen çeşitlerden biri de yöreye has bir bardak zeytinyağı. Ekmeğinizi banıp yiyorsunuz. Sarmısaklı plaj girişindeki Üsküplü dondurmacının sakızlı dondurması ise beğenerek yiyebilecekleriniz arasında.

Ahtapot Köftesi
Türk mutfağına kendi yaratıcılığı ile yeni lezzetler katmış, Ayvalık'lı ahçılardan biri ola Fethi Ak, sihirlitur okurları için ahtapot köftesi tarifi veriyor.
Ahtapot önce kaynatılır ve bacaklarındaki düğmeleri temizlenir. Kıyma makinasında çekilip, maydanoz, kaşar peyniri, sarmısak, dere otu, baharat, nişasta konup hazırlanan malzeme iyice yoğurulur. Daha sonra ahtapot köfteleri tavada kızartılarak servis yapılır.
Fethi Ak'ın spesiyaliteleri arasında: Ahtapot paça, sardalya rulo ve kalamar yumurtası da var.

NEREDE KALINIR?
Cunda adasında Eski taş Rum evlerinin restorasyonu ile kazanılmış yeni bir çok otel ve pansiyon hizmete girmiş.

Ayvalık kent merkezi, Çamlık yolu, Sarmısaklı mevkii ve Cunda Adası, konaklama açısından oldukça çeşitli seçenekler sunuyor. Cunda Adası'nda konaklamak için Artur Pansiyon seçeneklerden biri.