|
Kredi Nedir ?
Kredi ; Sözlük anlamı itibariyle "saygınlık ve güven" anlamında
kullanılmakta olup, genel anlamda herhangi birine ödünç para
vermek veya nakit olarak alınacak bir mal veya verilecek bir
hizmetin yerine getirilmesine kefalet etmek, garanti vermek,
bedelini daha sonra almak kaydıyla bir mal ve / veya hizmeti
vermek olarak tanımlanmaktadır.
Bankalar Yasası açısından ise kredi ; Bankaların, özvarlıklarının
yanı sıra, topladıkları vadeli ve vadesiz Türk Lirası yada döviz
mevduat ile banka dışında temin ettikleri fonları, yasal sınırlar
içinde ve banka içi mevzuatı çerçevesinde ihtiyaç sahiplerine
belirli bir süre sonra geri alınması kaydı ile borç olarak vermesi
ya da borç anlamında olmamakla birlikte, birbirleriyle taraflardan
birinin taahhüdünün ve / veya bu taahhütten doğacak borçlarının
garanti edilmesi işlemidir. (ingilizce karşılığı = bank credit /
credits )
Banka kredileri
Bireysel Krediler ( Kefilsiz
Konut kredileri, sıfır veya ikinci el otomobil kredileri kefilsiz
ihtiyaç kredileri tüketici kredileri vs. kefilli veya kefilsiz
krediler) :
Kobi Kredileri
Kurumsal Krediler
Proje Kredileri
Ticari Krediler
Açık Krediler
Iskonto/Iştira Kredileri
Senet Karşılığı Avans Kredileri
Spot Krediler
Günlük Faiz Oranlı Rotatif Senet Karşılığı Avans Kredileri
Emtia Karşılığı Krediler
Nakit , Mevduat , Menkul Kıymet vs. Rehni Karşılığı Avans
Kredileri
Alacak Temliği Karşılığı Krediler
Döviz Kredileri
Dövize Endeksli Krediler
TL ve Yabancı Para Teminat Mektubu Kredileri
Akreditif Taahhüt ( Gayri Nakdi ithalat ) Kredileri
Kabul Kredileri
Prefinansman Kredileri
Yabancı Para iştira Kredisi
Taksitli işletme ihtiyaç ve Ticari Araç Kredileri
Ticari 7/24 Kredileri
Türk EximBank Kaynaklı Kısa Vadeli ihracat Kredileri
Ihracatçı Birlikleri üyelerine Kullandırılacak Döviz/YTL ihracat
Kredileri
Merkez bankasından kredi kartı
uyarısı
Merkez Bankası, kısa vadeli kredi
gereksinimi olan kredi kartı sahiplerinin bu gereksinimlerini
kredi kartları yerine tüketici kredileri yoluyla karşılamaları
gerektiğini belirtti.
Merkez Bankası’ndan yapılan açıklamada, banka tebliği ile 2 Ekim
2006’dan geçerli olmak üzere, kredi kartı işlemlerinde uygulanacak
aylık azami akdi faiz oranı Yeni Türk Lirası için yüzde 5.70, ABD
doları için yüzde 2.66 ve Euro için yüzde 2.50, aylık azami
gecikme faizi oranı ise Yeni Türk Lirası için yüzde 6.29, ABD
doları için yüzde 2.93 ve Euro için ise yüzde 3.05 olarak
belirlendiği ifade edildi.
Söz konusu oranların azami oranlar olduğu, bankalarca kredi kartı
işlemlerinde 2 Ekim’den itibaren bu oranların üzerinde bir faiz
oranı uygulanmasının mümkün bulunmadığı belirtilen duyuruda şöyle
denildi:
“Bankamızca açıklanan azami faiz oranları 2 Ekim 2006-2 Ocak 2007
tarihleri arasında geçerli olacaktır. Bankalarca kredi kartı
işlemlerinde uygulanan en yüksek akdi ve gecikme faiz oranları,
bankamız internet sitesinde banka bazında yayınlanmakta olup,
kredi kartı hamillerinin önünde tercih yapabilecekleri geniş bir
faiz yelpazesi bulunmaktadır. Kredi kartı sahipleri, bu faiz
oranlarını kontrol ederek daha düşük faiz uygulayan bankaları
seçme olanağına sahiptirler.”
Ticari Krediler
Ticari Krediler
Ticari Kredi Tanımları :
1. Tanımlar
a) Kredi ; Sözlük anlamı itibariyle "saygınlık ve güven" anlamında
kullanılmakta olup, genel anlamda herhangi bir kimseye ödünç para
vermek veya nakit olarak alınacak bir mal veya verilecek bir
hizmetin yerine getirilmesine kefalet etmek, garanti vermek,
bedelini daha sonra almak kaydıyla bir mal ve / veya hizmeti
vermek olarak tanımlanmaktadır. Bankalar Kanunu açısından ise
kredi, bankaların, özvarlıklarının yanı sıra, topladıkları vadeli
ve vadesiz Türk Lirası yada döviz mevduat ile banka dışında temin
ettikleri fonları, kanuni sınırlar içinde ve banka içi mevzuatı da
gözönünde tutmak suretiyle, ihtiyaç sahiplerine belirli bir süre
sonra geri alınması kaydıyla borç olarak vermesi ya da borç
anlamında olmamakla birlikte, birbirleriyle taraflardan birinin
taahhüdünün ve / veya bu taahhütten doğacak borçlarının garanti
edilmesi işlemidir.
(ingilizce = bank credit / credits )
b) Plasman: Bankaların sermaye, mevduat durumu ile reeskont
imkanlarını göz önünde tutarak kredi işlemlerine plase ettikleri
miktardır.
c) Borçlu Cari Hesap: Tespit edilen bir limit çerçevesinde,
müşteriye dilediği zaman para çekme ve yatırma olanağı sağlayan (
faiz oranları piyasa koşullarındaki değişimlere bağlı olarak,
gerektiğinde değiştirilebilen ) teminatlı veya teminatsız
kredilerdir.
d) Spot Kredi : Kredi kullandırım aşamasında tespit olunan faiz
oranının vade sonuna kadar değiştirilmediği, faiz ile vergi ve
sair kesintilerin, üzerinde mutabık kalınan dönemlerde, anaparanın
ise kredi vadesi sonunda bir kerede ödendiği kredi türüdür. Söz
konusu kredi uygulamasında anaparanın erken ödenmesi, ancak
bankanın muvafakatıyla ve belirleyeceği esaslar çerçevesinde
mümkündür.
e) Valör: Faiz hesaplamasına başlangıç oluşturan tarihtir. Kredi
hesaplarına alacak geçen hareketler için valör işlemin yapıldığı
günü takip eden ilk iş günüdür. Borç geçen işlemler için valör,
işlemin yapıldığı gündür.
f) Vade: Bir kredinin ne zaman geri ödeneceğinin veya ne kadar
süre ile kullanılacağına ilişkin olarak, kredi kullandırılmadan
önce tespit edilen tarihtir. Kredilerin kullandırıldıktan belli
bir süre sonra (vadesinde) geri ödenmesi gerekir.
g) Limit: Banka genel müdürlüğü veya yetkili diğer birimlerince
Bankalar Kanunu'ndaki sınırlamalar dahilinde, bir gerçek veya
tüzel kişiye kullandırılmak üzere tahsis edilen kredinin azami
tutarıdır.
h) Depasman : Firmaya açılan kredi limitlerinin üzerinde kredi
kullandırılmasıdır. Limit üzerinde kullandırım / kullanım söz
konusu olmamalıdır.
i) Marj : Kredi kullandırırken alınan teminat ile karşılığında
ödenecek kredi arasındaki farktır. Uygulanan marj oranı, bankanın
kredi alacağını tahsil edememesi halinde, anapara, faiz ve diğer
masrafları karşılayacak düzeyde olacak şekilde tespit edilir
2. Faiz oranları ve diğer masraflar
Bankalar, emekli çeklerinin iskontosu ve reeskont ve Türk Eximbank
kaynaklı krediler dışındaki, kendi kaynaklarından
kullandıracakları kredilere uygulayacakları faiz oranlarını vade
ve türlerine göre serbestçe tespit ederler.
Kredi faiz oranları, açılmış ve açılacak kredi hesaplarına ilan
tarihinden itibaren uygulanır.
Kredi işlemlerinde faiz dışında temin edilecek diğer menfaatlerin
ve tahsil olunacak masrafların nitelik ve azami sınırları da
bankalarca serbestçe belirlenir.
3. Faiz tutarının hesaplanması ve tahsili
Kredi işlemlerinde faizler , müşteri ile aksine bir anlaşma
bulunmaması halinde 31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül ve 31 Aralık
olmak üzere üçer aylık devrelerde, kredinin bu tarihler dışında
kapatılması durumunda ise kapamanın yapıldığı gün itibariyle
anapara ile birlikte tahsil edilir.
Faiz tutarının hesaplanmasında;
Faiz Tutarı = Müşteriye Verilen Borç Para Tutarı x Gün Sayısı x
Faiz Oranı / 100 x 360
şeklinde formül kullanılır.
Formülün birinci kısmında borç para tutarının günle çarpılıp yüze
bölünmesi ile ulaşılacak rakama "adat", formülün ikinci kısmında
ise faiz oranının 360’a bölünmesi ile ulaşılacak rakama "sabit
sayı" denir.
4. Türkiye'de Yerleşik Kişi ve Dışarıda Yerleşik Kişilere Kredi :
a) Türkiye’de yerleşik kişiler : Yurtdışında işçi, serbest meslek
ve müstakil iş sahipleri dahil, Türkiye’de ikametgah sahibi gerçek
ve tüzel şahıslar ile yerleşmek niyetiyle bir takvim yılı içinde
Türkiye’de devamlı olarak 6 aydan fazla oturanlar, Türkiye’de
yerleşik kişi sayılırlar. Dışarıda yerleşik kişilerden, TC.
Kanunlarına göre sermaye tahsisi suretiyle Türkiye’de şube açmış
veya bir şirkete katılmış veya şirket kurmuş gerçek ve tüzel
kişiler, yalnızca bu faaliyetleri dolayısıyla da Türkiye’de
yerleşik kişi olarak nitelendirilirler.
Türkiye’de yerleşik kişilere, mevzuatta öngörülen her türlü Türk
lirası nakdi ve gayri nakdi kredi açılması mümkündür.
b) Dışarıda Yerleşik Kişiler: Türkiye’de yerleşik sayılmayan
gerçek ve tüzel kişiler dışarıda yerleşik kişilerdir.
Bankalarca;
· sağladıkları döviz kredileri ile döviz tevdiat hesapları
tutarını geçmemek üzere yurtdışına nakdi döviz kredisi verilmesi,
· bankacılık teamülleri çerçevesinde yurtdışına Türk lirası kredi
açılması,
· dışarıda yerleşik kişiler lehine;
· dışarıda yerleşik kişilere muhatap, döviz ve Türk lirası
üzerinden,
· Türkiye’de yerleşik kişilere muhatap, döviz üzerinden,
teminat mektubu düzenlenmesi, garanti ve kefalet verilmesi
serbesttir.
5. Kredilendirme ilkeleri
Bankalar kredi kullandırırken, banka politika ve stratejilerine
uygunluğun yanısıra, kanunlara, kararnamelere, yönetmeliklere ve
tüzüklere uygun davranmak zorundadır. Kredilerin kullandırılması,
teminatların sağlanması ve geri ödemesinin mevzuata uygun
yapılması temel kredi ilkesidir. Bununla beraber kredilendirme
sürecinde, kredinin geri ödenme gücünün yüksek olması (sağlamlık),
riskin yükselip düşmesi (seyyaliyet, işleklik) ve getirinin yüksek
olmasına (verimlilik) dikkat edilir.
6. Kredilerin sınıflandırılması
Krediler esas olarak, kullanış şekli ve içeriği bakımından nakdi
ve gayri nakdi krediler olarak iki gruba ayrılmaktadır. Bunun
dışında kredileri vadeleri, tahsis makamı, konuları, teminatları
ve kaynakları bakımından da sınıflandırmak mümkündür.
a) Nakdi Krediler
Faiz veya faiz ve komisyon karşılığında belli bir vadeye bağlı
olarak ödünç para verilmesi şeklinde nakit olarak kullandırılan
kredilerdir. Müşterinin herhangi bir nedenle oluşan nakit para
gereksinimi bu tür kredilerle belli bir zaman için ve firmanın
kredi değerliliğine paralel olarak ve tespit edilen teminatların
alınması suretiyle karşılanmış olur.
Nakdi krediler müşteriye borçlu cari hesap, spot kredi veya
iskonto-iştira şeklinde kullandırılabilir.
b) Gayrinakdi krediler
Bir işin yapılmasını, bir malın teslimini veya bir borcun
ödenmesini taahhüt eden kimselerin bu taahhütlerini
kararlaştırılan koşullara uygun olarak yerine getireceklerini veya
borçlandıkları paraları vadelerinde ödeyeceklerini temin etmek
üzere, bankaca karşı tarafa hitaben taahhütte bulunulması, garanti
verilmesi tarzında kullandırılan krediler gayrinakdi kredi olarak
tanımlanmaktadır. Bu tür kredilerde ödünç para verilmesi, yani
bankadan nakit çıkışı söz konusu olmayıp, bir garanti verilmesi
(borcun ödenmemesi halinde ödeme taahhüdü) durumu vardır.
Gayrinakdi kredilere faiz yürütülemez, bankalarca sadece komisyon
alınır. Gayrinakdi kredilerin tazmin olması (nakde dönüşmesi)
halinde firmalardan, ödeninceye kadar temerrüt faizi alınır.
Gayrinakdi krediler; teminat mektubu kredisi, harici garanti
kredisi, ithalat akreditif kredisi ve kabul kredisi olarak
sınıflandırılabilir.
· Teminat Mektubu Kredisi
Teminat mektubu; borçlunun alacaklıya karşı üstlendiği
yükümlülüğün yerine getirilmesini garanti etmek üzere banka
tarafından alacaklıya verilen mektuptur. Bu mektupla banka,
borçlunun üzerine aldığı yükümlülüğü alacaklı ile aralarındaki
sözleşme koşullarına uygun olarak yerine getirmemesi halinde
alacaklının talebi ile hiçbir itiraza gerek kalmadan teminat
mektubunda yazılı olan tutarı alacaklıya ödemeyi taahhüt
etmektedir. Teminat mektupları şekil, süre, limit ve teminatlarına
göre sınıflandırılır (geçici-avans-kesin, süreli-süresiz, limit
içi-dışı, serbest konulu vs.)
Bankalar düzenledikleri teminat mektubu karşılığında, müşteriden (lehdar)
komisyon alırlar. Komisyon nisbetleri bankalarca serbestçe
belirlenir. Bankalar, aldıkları teminat mektubu komisyonu
üzerinden, Bakanlar Kurulu’nca belirlenen nispi oranda Banka ve
Sigorta Muameleleri Vergisi öderler.
Teminat mektupları kural olarak Damga Vergisi Kanunu çerçevesinde
nispi oranda damga vergisine tabidir. Müşterilerce bankaya verilen
teminat mektubu talep mektubu ve diğer talimatlar da maktu damga
vergisine tabidir. Bankalarca, müşteriden tahsil edilen damga
vergisi karşılığı da Banka ve Sigorta Muameleleri vergisine tabi
olup, bu tutar da damga vergisi karşılığı ile birlikte müşteriden
tahsil edilir.
· Harici garanti kredisi
Harici garanti kredisi de bir tür teminat mektubu kredisidir.
Harici garantide ortada yabancı para cinsinden düzenlenmiş bir
teminat mektubu vardır. Ancak, bu teminat mektubunun muhatabı
yurtdışında yerleşik bir kişidir. Teminat mektubu yabancı bir
dilde yazılarak muhataba iletilir.
· İthalat akreditifi kredisi
Akreditifli ithalat işlemlerinde; ithalatla ilgili şartları
(yükleme vadesi, ödeme şekli, malın cinsi ve tutarı vb.) içeren
akreditif mektubunun (küşat) bankaca yurtdışındaki ihracatçının
bankasına gönderilmesi sonucunda, Banka, ithalatçı müşterisinin
mal bedelini ödememesi durumunda, bu bedeli malın Türkiye’ye
gönderilmesinin ardından ihracatçıya ödeme taahhüdü altına
girmektedir. Dolayısı ile banka ithalatçı müşterisi lehine bir
gayri nakdi kredi açmış olmaktadır. Buna ithalat akreditif kredisi
denilir. Mal bedeli belli bir vade sonunda ödenecek ise, kredinin
ismi "Vadeli Akreditif Kredisi" olmaktadır.
· Kabul ve aval kredisi
Kabul kredisi de esas itibariyle bir ithalat kredisi niteliği
taşımakta, ancak bu tür işlemlerde ayrıca ihracatçı tarafından
ithalatçı üzerine çekilen bir poliçe söz konusu olmaktadır.
İhracatçı ve ithalatçının anlaşmasına göre mal bedeli, yüklemeden
sonra 3 ay, 6 ay, 9 ay vb. sürelerden sonra ödenebilir. Bu durumda
ihracatçı, kararlaştırılan vadede mal bedelinin ödeneceğini
belirten bir poliçe düzenleyerek kabul etmesi için ithalatçıya
gönderir. Satıcı, çoğu durumda mal bedelinin ödenmesini garanti
altına almak için ithalatçının bankasının poliçeyi kabul etmesini
ister. Poliçenin bankaca kabul edilmesi halinde, banka poliçe
tutarını poliçe vadesinde ihracatçının bankasına ödemeyi taahhüt
etmektedir. Poliçenin ithalatçı tarafından kabul edilerek aval
verilmesi de mümkündür. Bankaca poliçe kabul edilerek veya aval
verilerek poliçe üzerine imza atıldığı an ithalatçı lehine bir
gayri nakdi kredi açılmış olur.
7. Kredi açılması, kullandırılması ve tasfiyesi
a) Kredinin açılması (onaylanması)
Bankalar müşterinin başvurusu ile ya da pazarlama yetkililerinin
teklifleri ile müşterilerine kredi açarlar. Kredi açılmadan önce
müşteri istihbaratı yapılır ve daha sonra firmanın mali analizini
yapmak ve kredibilitesini ölçmek üzere, firmadan mali tabloları
ile kuruluş belgeleri istenir. Firmalarca "Hesap Vaziyeti"nin
Bankaya verilmesi "Bankalar Kanunu" gereğidir. Yapılan incelemeden
sonra talep edilen kredinin kullandırımının onay makamınca uygun
görülmesi halinde belirlenen teminatların tesis edilmesiyle
birlikte kredi açılır.
b) Kredinin kullandırılması
Şube yetkisinde kullandırılan kredilerde Şube İçi Kredi komitesi,
Bölge yetkisinde kullandırılan kredilerde Bölge Müdürlüğü, otorize
kredilerde ise Genel Müdürlük tarafından kredi onayında öngörülen
şartların yerine getirilmesinden sonra, kredilendirilen firma ile
sözleşme veya taahhütname düzenlenerek işlem başlatılır.
Nakdi kredilerde kredinin kullandırılması, kredi hesabından
firmaya nakit ödemenin yapılması ile olur. Bu ödeme şekli firmanın
banka nezdindeki ticari mevduat hesabına yapılabileceği gibi,
kasadan da yapılabilir. Gayrinakdi kredilerde ise bir teminat
mektubunun düzenlenmesi, bir akreditifin açılması, bir poliçeyi
kabul veya bir poliçeye aval, vb. verilmesi ile olur.
· Bankalarda borçlu cari hesap şeklinde kullandırılan tüm nakit
kredilerde faiz tahakkuk dönemleri, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık
aylarının sonları olarak belirlenmiştir. Bankalar faiz tahakkuk
dönemlerini takip eden 15 gün içinde müşterilerine noter aracılığı
ile “Hesap Özeti” gönderirler. Süresi içinde gönderilen hesap
özetinin içeriğine, alındığı tarihten itibaren bir ay içinde
itiraz etmeyen müşteri, hesap özetinin gerçeğe aykırılığını ancak
borcunu ödedikten sonra dava edebilir.
· Genel Kredi Sözleşmesi veya Taahhütnamesi
Lehine kredi tespit edilen bütün gerçek ve tüzel kişilerden
kredinin kullandırımından önce ve tüm kredilerini kapsayacak
şekilde alınan imzalı belgelere “Genel Kredi Sözleşmesi veya
Taahhütnamesi” denir. “Genel Kredi Sözleşmesi veya Taahhütnamesi”
aşağıdaki hususları içerir.
· Kredinin toplam limiti,
· bankanın krediye uygulayacağı faiz tahakkuk dönemi,
· krediye tahakkuk ettirilecek faiz, komisyon, gider vergisi ve
temerrüt faizi,
· banka açıkça fesih ihbarında bulunmadığı sürece hesap veya
hesapların kesilmesi halinde dahi, sözleşmenin yürürlükte
kalacağı,
· banka alacağını kefalet veya maddi teminat ile sağlamlaştırma
gereğini duyduğu takdirde bu isteğin derhal yerine getirileceği,
bu durumda yapılacak masraf, sigorta ve muhafaza ücretlerinin
müşteri tarafından ödeneceği,
· hesabı kullanmaya yetkili firma temsilcilerinin isim ve
imzaları,
· kredi borçlusunun ve kefillerinin kanuni ikametgahları,
· anlaşmazlık halinde yetkili olan mahkemeler,
· krediye teminat olarak kefalet alınması halinde kefil veya
kefillerin sözleşmedeki özel madde üzerine “müşterek borçlu ve
müteselsil kefil” sıfatıyla imzaları .
8. Kredinin Tasfiyesi
Kullandırılan krediye ilişkin anapara, faiz, komisyon, vergi ve
fon payı şeklindeki kesintilerin tamamının tahsil edilmesi ile o
kredinin riski sıfırlanmış olur. Kredi ilişkisinin tasfiyesi ise
riski sıfırlanmış olan kredi hesabına ilişkin limitin tekrar
kullanılmamak üzere iptal edilmesi ile olur. Kredi ilişkisi,
· haciz, iflas, konkordato, ödemeyi tatil, hacir altına alınma,
devamlı protesto, ticari terk, ölüm, mahkumiyet, şirketlerde
infisah ve tasfiye, aşırı borçlanma vb. nedenlerle gerçek ve tüzel
kişilerin durumlarında meydana gelen olumsuz değişiklikler,
· kredinin işleyiş biçimi açısından banka kredi politikalarına
uymaması,
· banka likiditesindeki olumsuz gelişmeler
gibi nedenlerle imzalanan sözleşme veya taahhütname hükümleri
doğrultusunda banka tarafından tasfiye edilebilir.
Kanuni takibe geçilebilmesi kredinin, müşteriden geri talep
edilebilir hale gelebilmesi için öncelikle kredinin kat edilerek,
kat ihtarnamesi ile borçludan istenmesi, bir başka anlatımla
müşterinin temerrüde düşürülmesi gerekir. Borcun geri ödenmesini
talep eden ihtarnameler genellikle noter aracılığı ile gönderilir.
9. Krediler ile ilgili yasal düzenlemeler
Bankaların, müşterilerine kredi vermelerine dair yasal çerçeve
4491 sayılı kanunla değişik 4389 sayılı Bankalar Kanunu ile
çizilmiştir. Kredilerle ilgili uyulması gereken hükümler imzalanan
sözleşme veya taahhütnamelerde yer almıştır. Bu hükümler Türk
Ticaret Kanunu, İcra ve İflas Kanunu, Borçlar Kanunu ve Medeni
Kanunun emredici hükümlerine aykırılık oluşturamaz.
10. Kredilerde teminat
Kredi kullandırımında, kredi borçlusunun şahsi taahhütlerinin yanı
sıra kredinin geri dönüşünü sağlamak amacıyla kredinin türüne göre
ek teminatlar alınır. Alınan bu teminatlar, kredibilitesi yüksek
görülen gerçek ve/veya tüzel kişilerin kefaletleri olabileceği
gibi, bunun yanında gerçek ticari ilişkilerden kaynaklanan senet,
çek, uygun görülecek emtia, hisse senedi, mevduat rehni, ekspertiz
değeri yeterli olmak kaydıyla menkul rehni, ticari işletme rehni,
gayrimenkul ipoteği gibi maddi teminat talep edilebilir
|
